ანალიტიკა

მშვიდობის თუ ომის პრეზიდენტი - ამას ირანში არჩევნების მეორე ტური გვიჩვენებს

01.07.24 22:42


ირანის ისლამური რესპუბლიკის პრეზიდენტის, ებრაჰიმ რაისის მოულოდნელმა გარდაცვალებამ და ამ ქვეყანაში ვადამდელი საპრეზიდენტო არჩევნების პირველი ტურის შედეგებმა ახლო აღმოსავლეთის მთელი რეგიონი და, შესაძლოა, სამხრეთ კავკასიაც, „გზაგასაყარზე" დააყენა. რეალურად ორი გზაა:

 

1. ირანის გეოპოლიტიკური იზოლაციის დასრულება, მისი ამოსვლა „მსოფლიო გარიყულთა“ რიგებიდან, ირანის ურთიერთობების გაუმჯობესება დასავლეთის ქვეყნებთან, ქვეყნის აქტიური ჩართვა გლობალურ სატრანზიტო პროექტებში თურქ მეზობლებთან ერთად.

 

2. კურსი ირანსა და დასავლეთსა და ისრაელს შორის დაპირისპირებისკენ, ირანის მონაწილეობით ომების გაღვივება არა მხოლოდ ახლო აღმოსავლეთში, არამედ სამხრეთ კავკასიაშიც.

 

პირველი მიმართულებით გარკვეული ნაბიჯები გადადგა გარდაცვლილმა პრეზიდენტმა ებრაჰიმ რაისმა. ის ისრაელთან „დიდი ომისგან“ ყველანაირად „თავს იკავებდა“, ხოლო კავკასიურ პოლიტიკაში აშკარად დაუახლოვდა აზერბაიჯანს, რამაც IRGC-ის მებრძოლი რადიკალების უკიდურესი უკმაყოფილება გამოიწვია. ძნელი სათქმელია, რამდენადაა თანამონაწილე IRGC ებრაჰიმ რაისის სიკვდილში, მაგრამ ცხადია, რომ ვადამდელ საპრეზიდენტო არჩევნებზე IRGC მხარს უჭერს კანდიდატს საიდ ჯალილს „ომის პარტიიდან“, რომელმაც მეორე ადგილი დაიკავა და მეორე ტურში გავიდა. ეს უკანასკნელი კი ბევრად ანტიდასავლურია, ვიდრე რაისი.

 

საიდ ჯალილი ასევე ამტკიცებს, რომ ირანმა არ უნდა აწარმოოს მოლაპარაკება ირანის ბირთვულ პროგრამაზე შეთანხმების განახლებაზე შეერთებულ შტატებთან და დასავლეთ ევროპის ქვეყნებთან. მასუდ პეზეშკიანი, რომელმაც პირველი ადგილი დაიკავა კენჭისყრის პირველ ტურში, მხარს უჭერს ბირთვული შეთანხმების განახლებას და ამბობს, რომ ირანს სჭირდება დიალოგის დამყარება დასავლეთის ქვეყნებთან და თეირანის ურთიერთობების დამყარება ვაშინგტონთან.

 

ამავდროულად, გარკვეული გეოპოლიტიკური ძალები მზად არიან საიდ ჯალილის გამარჯვებისთანავე გააჩაღონ „დიდი ომი“, თუკი ასე მოხდება. მეტიც, ირანელი დიპლომატების ნაწილი ვითარებას ისე ამძაფრებს, არც კი ელოდება ჯალილის გამარჯვებას. ამრიგად, გაეროში ირანის წარმომადგენლობამ გაავრცელა მუქარა, რომ ირანი დაიწყებდა „გამანადგურებელ ომს“, თუ ისრაელი განახორციელებდა შეტევას ლიბანზე. ამ მუქარას ბევრი ადამიანი სერიოზულად აღიქვამს. შემთხვევითი არ არის, რომ გერმანიის, ნიდერლანდების, კანადის, ჩრდილოეთ მაკედონიის, საუდის არაბეთისა და ავსტრალიის ხელისუფლებამ მოქალაქეებს მოუწოდა დაეტოვებინათ ლიბანი, იმ მოლოდინით, რომ ქვეყანა გახდებოდა ისრაელ-ირანის სამხედრო დაპირისპირების ეპიცენტრი.

 

ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში მიმდინარე საპრეზიდენტო არჩევნებში სავსებით შესაძლებელია "მშვიდობისა და რეფორმის პარტიის" კანდიდატმა, ეთნიკურმა აზერბაიჯანელმა მასუდ პეზეშკიანმა გაიმარჯვოს. დიდი ალბათობით, ის არა მხოლოდ, ყველაფერს გააკეთებს იმისათვის, რომ ირანი ახლო აღმოსავლეთის ომში არ ჩაითრიოს, არამედ მთლიანად ჩაშლის სომეხი რევანშისტების ყველა გეგმას სამხრეთ კავკასიაში ახალი ომისა ირანის მონაწილეობით. შემთხვევითი არ არის, რომ ერევანში ბევრს მიაჩნია, რომ მასუდ პეზეშკიანის გამარჯვება ირანში საპრეზიდენტო არჩევნებში უკიდურესად არასასურველია სომხეთისთვის (უფრო სწორად ხაი რევანშისტებისთვის). კერძოდ, ირანელი მეცნიერი ჟანა ვარდანიანი ასე ფიქრობს: „წარსულში რეფორმისტების წარმომადგენელმა და ეთნიკურმა აზერბაიჯანელმა არაერთი ანტისომხური განცხადება გააკეთეს, მათ შორის ყარაბაღის კონფლიქტის კონტექსტში. რა თქმა უნდა, პრეზიდენტი არ ახორციელებს ირანის საგარეო პოლიტიკას ერთპიროვნულად - არსებობს გადაწყვეტილების მიღების მთელი სისტემა და არ უნდა დავივიწყოთ უზენაესი ლიდერის ხამენეის ფაქტორი. მიუხედავად ამისა, შეიძლება წარმოიშვას ადგილობრივი სირთულეები“, - აღნიშნა ვარდანიანმა და იგულისხმა ზანგეზურის დერეფნის გახსნის თავიდან აცილების მცდელობისა და ახალი რევანშისტული ომის „სიძნელეები“.

 

მასუდ პეზეშკიანმა საპრეზიდენტო არჩევნების პირველ ტურში პირველი ადგილი დაიკავა, ძირითადად, ეთნიკური აზერბაიჯანელების, თანაც კონსერვატორების ხმების წყალობით. ამრიგად, აზერბაიჯანელებით დასახლებული არდაბილის პროვინცია გამოირჩევა კონსერვატიული განწყობებით, ხოლო თავად ქალაქი არდაბილი (საიდანაც შიიტურ თურქულ სეფევიდთა დინასტიამ დაიწყო აზერბაიჯანისა და ირანის გაერთიანება მის მმართველობაში) ითვლება "კონსერვატიზმის დასაყრდენად", შიიტი მუსლიმების მიერ წმინდად მიჩნეული ღუმისა და მაშჰადის დონეზე. თუმცა, აზერბაიჯანული პროვინციის არდაბილის მოსახლეობის კენჭისყრის შედეგები აჩვენებს რეფორმატორი მასუდ პეზეშკიანის აბსოლუტურ გამარჯვებას ყველა სხვა კონსერვატიულ კანდიდატზე.

 

ირანის საპრეზიდენტო არჩევნებში ხმა სულ 500 ათასმა არდებილელმა მისცა, საიდანაც პეზეშკიანს ხმა 382 600-მა ანუ 76,5%-მა მისცა. დასავლეთ აზერბაიჯანისა და აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის პროვინციებში მასუდ პეზეშკიანისთვის მიცემული ხმების პროცენტი კიდევ უფრო მაღალია. კონსერვატორ საიდ ჯალილს ხმა არდაბილელთა მხოლოდ 72 800-მა ანუ 14,6%-მა მისცა. თუმცა, არდაბილში გაცილებით მეტი კონსერვატიულად განწყობილი ამომრჩეველია, გარდა ამისა, ჯალილის დედა არდაბილელი აზერბაიჯანელია.

 

ამრიგად, ირანის ისლამური რესპუბლიკის აზერბაიჯანელებმა არჩევანი "უკვე გააკეთეს". ხმას აძლევენ კანდიდატს, რომელიც არ მალავს და ამაყობს თავისი თურქულ წარმომავლობით - მასუდ პეზეშკიანს. მიუხედავად არჩევნების შედეგისა, ეს აიძულებს ირანის პოლიტიკურ ელიტას იფიქროს, რომ თუ მათ სურთ ქვეყნის ერთიანობის შენარჩუნება, მეტად ვეღარ უგულებელყოფენ ეთნიკური აზერბაიჯანელების და სხვა თურქი ხალხების სწრაფვებს.

 

მასუდ პეზეშკიანს გასამარჯვებლად მხოლოდ ირანის ისლამური რესპუბლიკის თურქების ხმები არ კმარა. მისთვის მნიშვნელოვანია ახალგაზრდების და ირანის ისლამური რესპუბლიკის ცხოვრების ყველა სფეროში რეფორმების მომხრეთა მობილიზება მის მხარდასაჭერად. ამის შანსი ნამდვილად აქვს. ანალიტიკოსები ამბობენ, რომ პეზეშკიანის მეორე ტურში გამარჯვების შანსები დამოკიდებული იქნება იმაზე, მიიზიდავს თუ არა რეფორმატორები არჩევნებზე მეტ ადამიანს.

 

აქვე შეგვიძლია გავიხსენოთ ისიც, რომ მასუდ პეზეშკიანი, როგორც რეფორმების მომხრე, ემხრობა ქალების მიერ „კანონით დადგენილი“ თავსაბურავების ნებაყოფლობით ტარებას. სწორედ ამის გამოა, რომ ცოტა ხნის წინ ირანში საპროტესტო გამოსვლები მოხდა ქურთული წარმოშობის გოგონას, მაჰსა ამინის გარდაცვალების შემდეგ, რომელიც დააკავეს 2022 წლის 13 სექტემბერს ქალთა თავსაბურავის ტარების შესახებ ირანის კანონების უგულებელყოფის ბრალდებით. იგი საავადმყოფოში გარდაიცვალა დაკავებიდან სამი დღის შემდეგ, რამაც გამოიწვია მასობრივი საპროტესტო აქციები, რომელმაც მთელი ქვეყანა მოიცვა.

 

ამის შემდეგ მასუდ პეზეშკიანმა გააკრიტიკა ირანის ხელისუფლება მაჰსა ამინის გარდაცვალების გარემოებების შესახებ ინფორმაციის ნაკლებობის გამო, რითაც, ფაქტობრივად, ირიბად დაუჭირა მხარი აქციის მონაწილეებს. მიუხედავად იმისა, რომ პროტესტი ჩახშეს, საპროტესტო განწყობები არ გამქრალა, ისევე როგორც პეზეშკიანის პოზიციის შესახებ ხსოვნა. ყოველივე ზემოთ თქმულს მასუდ პეზეშკიანისთვის რეფორმების მიმხრეთა დამატებითი ხმების მოპოვება და დასავლეთის ქვეყნებთან მტრობაზე უარის თქმის განპირობება შეუძლია.

 

არჩევნების მეორე ტური 2024 წლის 5 ივლისს უნდა გაიმართოს. თუმცა, მანამდე, ახლო აღმოსავლეთში არსებული ფეთქებადი სიტუაციიდან გამომდინარე, იმავე IRGC-ს შეუძლია „დაჩქაროს მოვლენები“ ლიბანში ომის წაქეზებით, რათა მოახდინოს საკმაოდ ბევრი მებრძოლისა და კონსერვატიული ამომრჩევლის "მობილიზება" საიდ ჯალილის მხარდასაჭერად, რომელსაც ასევე აქვს გამარჯვების შანსი. თუმცა, ამ გამარჯვებამ საბოლოოდ შეიძლება ირანის ისლამური რესპუბლიკა და მთელი ახლო აღმოსავლეთის რეგიონი ომამდე მიიყვანოს.

 

გიორგი კვინიტაძე

წაკითხულია : 613


დატოვეთ კომენტარები

(გთხოვთ, კომენტარებში თავი შეიკავოთ რელიგიური, რასობრივი და ნაციონალური დისკრიმინაციის გამოხატვისაგან, ნუ გამოიყენებთ სალანძღავ და დამამცირებელ გამოთქმებს, ასევე კანონსაწინააღმდეგო მოწოდებებს.)

გამოაქვეყნეთ
დასაშვებია 512 სიმბოლოს შეყვანა

ახალი ამბები