ანალიტიკა

შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის სამიტი და ჩინეთის დაინტერესება მშვიდობით სამხრეთ კავკასიაში

04.07.24 22:03


2024 წლის 3-4 ივლისს ყაზახეთის დედაქალაქ ასტანაში გაიმართა შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის (შთო) 24-ე სამიტი. წელს შთო-ს თავმჯდომარეობს ყაზახეთი. ყაზახეთის დედაქალაქში სამიტზე გაეროს გენერალური მდივანი ანტონიო გუტერეში, ასევე აზერბაიჯანის, ბელორუსის, ინდოეთის, ირანის, ყაზახეთის, ყატარის, ყირგიზეთის, ჩინეთის, მონღოლეთის, არაბეთის გაერთიანებული საემიროების, რუსეთის, პაკისტანის, ტაჯიკეთის, თურქმენეთის, თურქეთისა და უზბეკეთის სახელმწიფოთა და მთავრობის მეთაურები ჩავიდნენ.

 

ყაზახურმა მედიამ უკვე უწოდა ღონისძიების ორგანიზებას და მონაწილეთა სიას "ტოკაევის დიპლომატიური გამარჯვება". ასტანაში შთო-ს სამიტს ესწრებოდნენ იმ ქვეყნების წარმომადგენლები, რომლებიც, საეჭვოა, ერთმანეთს შეხვედროდნენ სხვა ადგილას. უფრო მეტიც, ყველა მონაწილე ქვეყნისთვის ყაზახეთი საკვანძო ქვეყანაა, რომლითაც შუა დერეფანი აღმოსავლეთ აზიიდან ევროპაში გადის.

 

„ყაზახეთს არ აქვს გეოპოლიტიკური ამბიციები, ქვეყანა აბსოლუტურად ნეიტრალურია. ასტანას საგარეო პოლიტიკა ემყარება შემდეგს: ვიმეგობროთ, ვივაჭროთ და ერთად გამოვიმუშავოთ. პრეზიდენტი კასიმ-ჟომარტ ტოკაევი შესანიშნავი დიპლომატია და ქვეყანა ახერხებს ერთდროულად იმეგობროს რუსეთთან, ჩინეთთან, შეერთებულ შტატებთან, ევროკავშირთან და ყველა სხვასთან. სი ძინპინის, პუტინისა და გუტერეშის ვიზიტი ქვეყანაში ნამდვილად მიუთითებს იმაზე, რომ ტოკაევის პოლიტიკა ნაყოფს იძლევა“, - აღნიშნავენ ყაზახური მედია.

 

ყაზახეთის პრეზიდენტმა კასიმ-ჟომარტ ტოკაევმა ასტანაში ჩასულ ჩინეთის ლიდერთან სი ძინპინთან შეხვედრაზე აღნიშნა, რომ ყაზახეთ-ჩინეთის ურთიერთობები, რომელიც დაფუძნებულია ურღვევ მეგობრობასა და ურთიერთდახმარებაზე, უპრეცედენტო ტემპით ვითარდება. მოლაპარაკებების შედეგად მხარეებმა ხელი მოაწერეს 30-მდე დოკუმენტს სხვადასხვა სექტორში თანამშრომლობის შესახებ. ორმხრივად მომგებიანი ჩინეთ-ყაზახური ურთიერთობების ასეთი აქტიური მშენებლობა არსებითად აყალიბებს „აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ბირთვს“, როგორიცაა შთო.

 

დღეს შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის წევრები არიან ინდოეთი, ირანი, ყაზახეთი, ჩინეთი, ყირგიზეთი, პაკისტანი, რუსეთი, ტაჯიკეთი, უზბეკეთი და ბელორუსია. ავღანეთსა და მონღოლეთს აქვთ დამკვირვებლის სტატუსი. SCO-ს ქვეყნების მთლიანი ტერიტორია 35 მილიონ კმ²-ზე მეტს ფარავს, ეს ევრაზიის ტერიტორიის 65%-ს შეადგენს. შთო-ს ქვეყნების მთლიანი მოსახლეობა დაახლოებით 3,5 მილიარდი ადამიანია, ე.ი. მსოფლიოს მოსახლეობის თითქმის ნახევარი.

 

ამასთანავე, გამოიკვეთა ერთი კანონზომიერება - ყველა შთო ქვეყანა ამა თუ იმ გზით მიისწარაფის ტრანსევრაზიული სატრანსპორტო დერეფნებისკენ, რომლებიც პერსპექტიულია მსოფლიო ეკონომიკის განვითარებისთვის. უპირველეს ყოვლისა, შუა დერეფნისკენ, რომელიც აკავშირებს ჩინეთს ცენტრალური აზიისა და სამხრეთ კავკასიის გავლით ევროპასთან. შთო ძირითადად ამ სატრანზიტო დერეფნებში ეკონომიკური თანამშრომლობის პერსპექტივების გაცნობიერებით ფართოვდება. ამავდროულად, რუსეთი, რომელიც ადრე ეწინააღმდეგებოდა თავისი ტერიტორიით შუა დერეფანში ტრანზიტს, უარს ამბობს მსგავს წინააღმდეგობაზე და პირიქით, თავის მონაწილეობას შუა დერეფნის განვითარებაში საერთაშორისო იზოლაციიდან გამოსავალად მიიჩნევს.

 

შთო-ს ხაზით თანამშრომლობაში ასევე აქტიურად მონაწილეობენ რუსეთის მოკავშირეებიც. ასე მაგალითად, თუ წელს ასტანაში გამართულ სამიტზე ბელარუსი ოფიციალურად გახდა შთო-ს წევრი, ირანი შარშან  გაწევრიანდა შთო-ში. დღეს კი, ირანში მიმდინარე პოლიტიკურ პროცესებს რომ გადავხედოთ, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ამ ქვეყნის განვითარების „სტრატეგიული ვექტორი“ შესაძლოა შთო-ს წევრ თურქულ ქვეყნებთან თანამშრომლობისკენ იყოს მიმართული. ირანში საპრეზიდენტო არჩევნებში აზერბაიჯანელი მასუდ პეზეშკიანის გამარჯვების შანსი ძალიან დიდია.  თუმცა,ბოლო დროს მისმა კონკურენტმა საიდ ჯალილიმაც დაიწყო თავისი თურქული ფესვების ხაზგასმა, შეგვახსენა, რომ დედამისი აზერბაიჯანელია და არჩევნების მეორე ტურის წინ სტუმრობს აზერბაიჯანის პროვინციებს. ეს იმედს გვაძლევს, რომ ირანის ისლამური რესპუბლიკის ანტითურქული პოლიტიკა შეიძლება წარსულში დარჩეს და, ყოველ შემთხვევაში, ტრანზიტის სფეროში, ირანს შეუძლია ძალიან სწრაფად შეუერთდეს ერთობლივ პროექტებს თურქულ ქვეყნებთან შუა დერეფნის ფარგლებში.

 

მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო ჯერ არ არის შთო-ს წევრი, ამ ორგანიზაციის ყველა წევრი დაინტერესებულია ჩვენს ქვეყანასთან თანამშრომლობით. განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ შუა დერეფანი საქართველოზე გადის და ჩინეთმა ცოტა ხნის წინ დაიწყო ფართომასშტაბიანი პროექტის განხორციელება საქართველოში, რომლის მიზანია შუა დერეფნის ქვეყნებს უმოკლეს და კომფორტული წვდომა მიეცეს შავ ზღვასა და ატლანტის ოკეანეში.

 

ამრიგად, საქართველო და აზერბაიჯანი ხდებიან საკვანძო ქვეყნები პერსპექტიული სასაქონლო ტრანზიტისთვის შუა დერეფნის დასავლეთ ნაწილში. თუმცა, ამ სატრანზიტო მარშრუტის განვითარება წარმოუდგენელია სამხრეთ კავკასიის რეგიონში გრძელვადიანი და ურყევი მშვიდობის გარეშე - რის გამოც ჩინეთი დიდ ყურადღებას აქცევს ძალისხმევის კოორდინაციას რეგიონში მშვიდობისა და სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად აზერბაიჯანთან.

 

შემთხვევითი არ არის, რომ აზერბაიჯანის რესპუბლიკასა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას შორის სტრატეგიული პარტნიორობის დამყარების ერთობლივ დეკლარაციაში, რომელიც მიღებულ იქნა 2024 წლის 3 ივლისს SCO-ს სამიტის ფარგლებში, პირდაპირ წერია, რომ ჩინეთი მტკიცედ უჭერს მხარს აზერბაიჯანული მხარის მიერ შემოთავაზებული სამშვიდობო დღის წესრიგს და დაპირისპირებისაკენ მიმართულ გეოპოლიტიკურ ინტრიგებს კონტრპროდუქტიულად თვლის. ასევე, დოკუმენტის მიხედვით, ტერორიზმი, სეპარატიზმი და ექსტრემიზმი სერიოზულ საფრთხეს უქმნის მთელ საერთაშორისო საზოგადოებას და მოითხოვს ერთობლივ ძალისხმევას ამ გამოწვევების პრევენციისა და დაძლევისთვის.

 

„მხარეები განაგრძობენ ერთმანეთის მტკიცე მხარდაჭერას მათი ეროვნული მახასიათებლების შესაბამისად არჩეული განვითარების გზაზე, მზად არიან ითანამშრომლონ საერთო განვითარებისა და კეთილდღეობის მისაღწევად, შეინარჩუნონ მჭიდრო კონტაქტები და კოორდინაცია როგორც ეროვნულ, ასევე რეგიონულ კრიტიკულ საკითხებთან მიმართებაში, ასევე, გლობალური უსაფრთხოებისა და ნდობის გაზრდის მიმართულებით,  რათა არც ერთ ძალას არ მისცენ უფლება გამოიყენონ თავიანთი სახელმწიფოს ტერიტორია მეორე მხარის წინააღმდეგ მოქმედებების განსახორციელებლად“, - აღნიშნულია დეკლარაციაში.

 

ჩინეთისა და აზერბაიჯანის ერთობლივი დეკლარაცია საკმაოდ მკაფიო  „ჩინური გაფრთხილებაა“ კრემლისადმი, რათა რუსეთის ფედერაციამ შეწყვიტოს რევანშიზმისა და სეპარატიზმის მხარდაჭერა. განსაკუთრებით სამხრეთ კავკასიაში, სადაც პეკინს მხოლოდ მშვიდობა და მხოლოდ სტაბილურობა აინტერესებს.

 

რამდენად სწრაფად და მკაცრად დაუყენებს ჩინეთი სულ უფრო და უფრო მასზე დამოკიდებულ რუსეთს აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს დეოკუპაციის საკითხს, რომლებიც მჭიდროდ ემიჯნებიან შავ ზღვას და ანაკლიის ღრმაწყლოვან პორტს, რომელიც ასე მნიშვნელოვანია პეკინისთვის, სავარაუდოდ, უახლოესი მომავლის საკითხია. ასევე ეჭვგარეშეა, რომ პეკინს სულაც არ ახარებს რევანშისტებისა და ეჩმიაძინის ამჟამინდელი მცდელობები, განახორციელონ ხელისუფლების შეცვლა სომხეთში და გააღვივონ ახალი ომი.

 

გრიგოლ გიორგაძე

წაკითხულია : 757


დატოვეთ კომენტარები

(გთხოვთ, კომენტარებში თავი შეიკავოთ რელიგიური, რასობრივი და ნაციონალური დისკრიმინაციის გამოხატვისაგან, ნუ გამოიყენებთ სალანძღავ და დამამცირებელ გამოთქმებს, ასევე კანონსაწინააღმდეგო მოწოდებებს.)

გამოაქვეყნეთ
დასაშვებია 512 სიმბოლოს შეყვანა

ახალი ამბები